SHÔJI

Leven en dood

Inleiding (door Muho):

Ook in dit ongedateerde hoofdstuk gaat het over het mechanisme van leven en dood.

„Als het leven komt, dan begroet het door te leven en als de dood komt, dan begroet deze door te sterven.'

Oorspronkelijk was het doel van elke boeddhist de kringloop van leven en dood ( in Sanskriet Samsara) en in het Nirvana in te gaan, te zien als de volledige verlossing van het bestaan. Leven is lijden dachten de oude boeddhisten, lijden heeft zijn  oorsprong in afkeer en begeerte en de bevrijding van het lijden ligt in het loslaten van de afkeer en begeerte. Maar daar schuilt een adder onder het gras: Is niet juist de wens zich van het lijden te bevrijden en in het Nirvana in te gaan, uitdrukking van de hoogste vorm van afkeer en begeerte? Als dat zo is, zou het dan niet zo kunnen zijn dat de uitweg eerder daaruit bestaat het leven ( en sterven) eerst eens gewoon te aanvaarden, zoals het is?

Dit is precies wat Dôgen in dit hoofdstuk zegt: „Leven-en-dood is Nirvana!“

Midden in dit korte hoofdstuk verklaart Dôgen hoe boeddha in ieder van ons afzonderlijk werkt. We moeten geen moeite doen „ooit op een dag „ boeddha te worden. „Vergeet gewoon je eigen lichaam en geest“, zo nodigt hij ons uit, „door boeddha gedragen, zul je, louter door te volgen – zonder enige krachtinspanning en mentale activiteit – vrij van leven-en-sterven zelf tot boeddha worden.“

    

SHOJI - LEVEN EN DOOD

Is Boeddha in leven en dood, dan is er geen leven en dood.
Ook wordt gezegd: Is er geen Boeddha in leven en dood, is er geen verwarren in leven en dood.

Dit zijn de woorden van twee zenmeesters, genaamd Jiashan (Kassan) en Dingshan (Jôzan). Het zijn de woorden van mannen die de Weg bewandeld hebben en derhalve zeker geen loze woorden.
Wie leven en dood ontvluchten wil, moet verder geen tijd verliezen en deze woorden doorgronden. Wie naar boeddha buiten leven en dood zoekt, draait het stuur van de kar naar het noorden om naar het zuidelijke land Etsu te gaan of tuurt naar het zuiden op zoek naar de poolster. Verder en verder verstrikt in het karma van leven en dood en de weg naar bevrijding geheel uit het oog verloren.
Begrijp toch dat leven-en-dood niets anders dan nirvana is, verwerp het niet als leven-en-dood, koester het niet als nirvana. Alleen dan zul je in staat zijn, leven en dood los te laten.

Te denken dat leven in dood overgaat is een vergissing. Leven is een toestand in tijd dat reeds een vooraf en achteraf heeft. Daarom wordt in de leer van boeddha gezegd dat leven (geboorte) niet-leven (ongeboren) is. Ook vergaan heeft als toestand in de tijd een vooraf en achteraf. Daarom wordt vergaan als onvergankelijk bestempeld. Als men leven zegt, is er niets buiten leven zelf en als men sterven zegt, is er niets buiten sterven. Als het leven komt, dan begroet het door te leven en als de dood komt, dan begroet deze door te sterven. Verwerp het niet, noch koester het.

Dit leven-en-sterven is niets minder dan het leven van Boeddha zelf.
Het in afschuw willen verwerpen is niets anders dan het leven van Boeddha kwijt raken. Halsstarrig vasthouden aan leven-en-dood wil tevens zeggen het leven van boeddha verliezen, het handelen (werkzaam-zijn) van Boeddha tot stilstand te brengen. Pas als je vrij bent van afkeer en verlangen zul je in de geest van Boeddha zijn. Maar probeer dit niet te meten met de geest of in woorden uit te spreken. Vergeet eenvoudigweg lichaam en geest, laat het los en storm het huis van boeddha binnen. Van boeddha uit gedragen (geleid/bewogen) word je, louter door te volgen – zonder enige krachtinspanning en mentale activiteit – vrij van leven-en-sterven, zelf tot boeddha. Waarom zou iemand vasthouden aan de geest?

Er is een eenvoudige manier om boeddha te worden: Doe geen kwaad, hecht niet aan leven-en dood, toon diep mededogen met alle levende wezens, respecteer je meerderen en ontferm je over je minderen, laat je gedachten varen en koester geen wensen in je hart, beklaag je niet en maak je geen zorgen. Dit wordt boeddha genoemd. Zoek nergens anders naar.

Shôbôgenzô Shôji

 

Copyright Antaiji

Zazengi - Richtlijn voor zazen